Proces kościelny

NIEWAŻNOŚĆ MAŁŻEŃSTWA KOŚCIELNEGO

Pytacie Państwo często „Jak dostać rozwód kościelny?”, „Jak unieważnić ślub kościelny?”, „Jak uzyskać rozwód kościelny?” lub „Jakie są powody unieważnienia ślubu kościelnego?”

Powodów do stwierdzenia nieważności małżeństwa kościelnego jest bardzo dużo. Ponieważ zawsze należy rozważać podstawy prawne w kontekście danej sprawy dlatego warto jest skorzystać w tym zakresie z porady doświadczonego adwokata kościelnego. Niemniej jednak, poniżej przedstawiamy Państwu kilkanaście najczęściej powtarzających się podstaw prawnych umożliwiających przeprowadzić proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego.

PRZESZKODY ZRYWAJĄCE:

1. Przeszkoda wieku

Np. kobieta, która ma 13 lat zawiera małżeństwo nieważnie. Kodeks Prawa Kanonicznego określa wiek minimalny na 16 lat w przypadku mężczyzn i 14 lat w przypadku kobiet. Konferencja Episkopatu Polski dostosowała wymagany wiek do wieku niezbędnego dla uzyskania małżeństwa cywilnego, który wynosi minimum 18 lat.

2. Przeszkoda pokrewieństwa prawnego

Np. ślub z osobą adoptowaną jest nieważnie zawierany. W przypadku pokrewieństwa lub przysposobienia, unieważnienia małżeństwa może zażądać każdy, kto ma w tym interes prawny – nie tylko małżonkowie. To rozszerzenie podmiotowe nie ma zastosowania w przypadku powinowactwa.

3. Przeszkoda pokrewieństwa

Np. nie można zawrzeć ważnego ślubu z siostrą lub bratem. Osoby zbyt blisko spokrewnione, określone prawem kanonicznym w linii bocznej aż do IV stopnia pokrewieństwa, nie mogą zawrzeć małżeństwa. Mówiąc prościej, IV stopień pokrewieństwa to najbliższe kuzynostwo (rodzeństwo cioteczne i stryjeczne).

4. Przeszkoda powinowactwa

Np. nie można zawrzeć ważnego ślubu ze szwagierką lub szwagrem. Krewni współmałżonka w tej samej linii są powinowatymi. W powinowactwie nieważność małżeństwa występuje w relacjach takich jak np. ojczym i pasierbica, macocha i pasierb, teść i synowa, teściowa i zięć. Od tej przeszkody można uzyskać dyspensę.

5. Przeszkoda różnej religii

Np. gdy katolik zawiera ślub z osobą nieochrzczoną. Od tej przeszkody można uzyskać dyspensę (kan. 1125 i 1126) pod warunkiem złożenia przez osobę ochrzczoną oświadczenia o gotowości do usunięcia niebezpieczeństwa utraty wiary katolickiej i złożenia przyrzeczenia, że wszystkie dzieci zostaną ochrzczone i po katolicku wychowane.

6. Przeszkoda niemocy płciowej (niezdolność uprzednia i trwała)

Np. choroba typu pochwica (tylko u kobiet), ale też inne powody występujące także u mężczyzn. Pod tą przeszkodą rozumieć należy niezdolność do współżycia małżeńskiego co najmniej jednej ze stron, nie zaś niezdolność do zrodzenia potomstwa. Przeszkoda ta wynika z faktu, że małżeństwo w swej naturze ma powołanie do wydania na świat potomstwa.

7. Przeszkoda święceń

Nieważne będzie małżeństwo osoby, która otrzymała święcenia. Przeszkoda święceń może ustać na mocy dyspensy Stolicy Apostolskiej lub wyroku sądu kościelnego stwierdzającego nieważność święceń bądź przyjęcie ich pod przymusem.

8. Przeszkoda węzła małżeńskiego

Próba zawarcia kolejnego małżeństwa jest również przestępstwem bigamii. Od przeszkody węzła małżeńskiego uwalniają: śmierć współmałżonka, dyspensa papieska od małżeństwa niedopełnionego, przywilej pawłowy (gdy w małżeństwie pomiędzy osobami ochrzczoną i nieochrzczoną strona nieochrzczona opuszcza małżonka lub utrudnia wspólne życie), stwierdzenie nieważności małżeństwa.

9. Przeszkoda ślubu

Nieważne będzie małżeństwo osoby, która złożyła wieczyste, publiczne śluby czystości w instytucie zakonnym. Przeszkodą jest tylko ślub publiczny, a zatem złożony w obecności prawowitego przełożonego kościelnego i w instytucie zakonnym. Ślub prywatny przeszkody nie stanowi. Dyspensa jest możliwa.

10. Przeszkoda uprowadzenia

Np. porwanie kobiety z zamiarem zawarcia z nią małżeństwa. Prawo kanoniczne stanowi, że małżeństwo pomiędzy kobietą porwaną a mężczyzną nie może zostać zawarte dopóty, dopóki kobieta znajduje się pod władzą mężczyzny. Przeszkoda uprowadzenia ustaje, jeżeli kobieta zostanie uwolniona i wówczas wyrazi zgodę na małżeństwo.

11. Przeszkoda występku

Tj. małżonkobójstwo. Tę przeszkodę rozumieć należy jako sytuację, w której jedna ze stron dopuszcza się zadania lub doprowadzenia do śmierci współmałżonka po to, aby móc zawrzeć następny związek małżeński. Dotyczy to również sytuacji, kiedy doprowadza się do śmierci współmałżonka strony, z którą chce się zawrzeć związek małżeński.

12. Przeszkoda przyzwoitości publicznej

Np. nie można zawrzeć ważnego ślubu z krewnym konkubenta lub konkubiny. Za źródło przeszkody przyzwoitości publicznej uznaje się nieważne małżeństwo po rozpoczęciu wspólnego życia, bądź też notoryczny i publiczny konkubinat.

NIEZACHOWANIE FORMY PRAWNEJ ZAWARCIA MAŁŻEŃSTWA:

Kodeks Prawa Kanonicznego przewiduje pewną, określoną formę zawarcia małżeństwa. Zastrzega na przykład, że oprócz narzeczonych (nupturientów) ma być obecny świadek urzędowy (czyli uprawniony kapłan, który asystuje narzeczonym udzielającym sobie sakramentu ślubu).

Niezachowanie wszystkich prawnych obowiązków i wymagań skutkuje również nieważnością małżeństwa. Nieważność ta jest od samego początku, a więc od dnia zawarcia ślubu, choć wymaga się, aby Trybunał Kościelny potwierdził to przeprowadzając proces.

WADY ZGODY MAŁŻEŃSKIEJ:

NIEZDOLNOŚĆ KONSENSUALNA
    1. Brak wystarczającego używania rozumu, np.:
      • epilepsja,
      • niedorozwój umysłowy
    1. Brak rozeznania co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich, np.:
      • alkoholizm,
      • narkomania,
      • schizofrenia,
      • nerwica,
      • osobowość obsesyjno-maniakalna,
      • paranoja,
      • awersja do zrodzenia dziecka
    1. Psychiczna niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich, np.:
      • Stwardnienie rozsiane,
      • Homoseksualizm,
      • Transwestytyzm,
      • Transseksualizm,
      • Biseksualizm,
      • Nimfomania,
      • Satyryzm,
      • Anoreksja,
      • Depresja,
      • Kompleks Edypa,
      • Narcyzm,
      • Alzheimer,
      • Parkinson,
      • Uzależnienie od matki,
      • Skłonność do oszustwa,
      • Sadyzm,
      • Awersja do drugiej płci,
      • Socjopatia,
      • Hiperseksualizm,
      • Hazard,

 

BRAK WIEDZY KONIECZNEJ O MAŁŻEŃŚTWIE

Uprawnienie do zawarcia małżeństwa przysługuje każdemu człowiekowi, jednak kościół ma prawo wymagać od nupturientów przynajmniej podstawowej wiedzy na temat natury i celu małżeństwa. Aby małżeństwo zawarte było ważnie, strony muszą zdawać sobie sprawę z tego, że małżeństwo jest trwałym związkiem mężczyzny i kobiety, a jego celem jest wydanie na świat potomstwa. Domniemywa się, że osoby, które osiągnęły dojrzałość, mają wystarczającą wiedzę co do tego, czym jest małżeństwo.

BŁĄD
  1. Zawarcie małżeństwa pod wpływem błędu co do osoby, np. z siostrą bliźniaczką.
  2. Zawarcie małżeństwa pod wpływem błędu co do przymiotu osoby – (m.in. stan życia, choroba AIDS i inne);  np. gdy narzeczona jest przekonana, że jej małżonek prowadzi zupełnie inny tryb życia niż w rzeczywistości.
  3. Błąd co do osoby spowodowany podstępem – np. świadome ukrycie jakiejś choroby (alkoholizm, bezpłodność) w celu zawarcia sakramentu małżeństwa,
  4. Błąd co do jedności,  nierozerwalności lub godności sakramentalnej małżeństwa– gdy nupturient jest w błędzie prawnym, który determinuje jego wolę odnośnie jedności, nierozerwalności lub godności małżeństwa.
SYMULACJA
  1. Symulacja częściowa – np. wykluczenie posiadania potomstwa lub ustawiczne stosowanie środków antykoncepcyjnych,
  2. Symulacja całkowita – np. zawarcie małżeństwa przez ateistę, nawet ochrzczonego, który odrzuca wszelkie wartości małżeństwa chrześcijańskiego, godząc się na nie jedynie pro forma.
POSTAWIENIE WARUNKU

Zawarcie małżeństwa pod warunkiem dotyczącym przyszłości bądź przeszłości lub teraźniejszości. Prawdziwa zgoda na zawarcie małżeństwa jest tylko wtedy, gdy nie została uzależniona od jakichkolwiek okoliczności. Ślub zawarty na podstawie warunku, czyli okoliczności niepewnej w danym momencie, jest zawarty w sposób nieważny.

PRZYMUS i BOJAŹŃ
  1. Zawarcie małżeństwa pod wpływem bojaźni – np. gdy kobieta jest zmuszana do zawarcia małżeństwa przez rodziców z powodu zajścia w ciążę (bojaźń musi być ciężka, zewnętrzna, a jedyną drogą do uwolnienia się od niej jest wybór małżeństwa)
  2. Zawarcie małżeństwa pod wpływem przymusu szacunkowego